دانشمندان در جریان پژوهشی تازه روی مدلهای آزمایشگاهی، به موفقیت چشمگیری در مهار یکی از کشندهترین انواع سرطان دست یافتند. استراتژی درمانی جدید با هدف قراردادن همزمان سه مسیر کلیدی رشد، موفق شد تومورهای سرطان پانکراس را بهطور کامل از بین ببرد و از بازگشت مجدد بیماری جلوگیری کند. این دستاورد امیدهای تازهای برای غلبه بر مقاومت تومورها در برابر درمانهای رایج ایجاد کرده است.
سرطان پانکراس یا لوزالمعده به دلیل تشخیص دیرهنگام و فقدان علائم اولیه، نرخ بقای بسیار پایینی دارد. آمارها نشان میدهند که نرخ بقای پنجساله برای این بیماران تنها حدود ۱۳ درصد است و در مراحل پیشرفته، این رقم به یک درصد سقوط میکند. تومورهای پانکراس معمولاً به دلیل توانایی بالا در یافتن مسیرهای جایگزین برای تکثیر، بهسرعت در برابر داروهای موجود مقاوم میشوند.
بهگزارش لایوساینس، نتایج پژوهش بر پایه مسدودسازی سه شاهراه حیاتی رشد سرطان استوار است. تومورهای پانکراس وابستگی شدیدی به جهش در ژن KRAS دارند که در حالت عادی رشد سلولی را کنترل میکند اما در صورت جهش، همواره در وضعیت «روشن» باقی مانده و باعث تقسیم بیرویه سلولها میشود. پژوهشگران پیش از این دریافته بودند که مسدودکردن تنها یک مسیر مرتبط با KRAS کافی نیست، چرا که تومور مانند یک سیستم هوشمند، مسیرهای دیگری را برای بقا باز میکند.
تومورهای پانکراس معمولاً بهسرعت در برابر داروهای موجود مقاوم میشوند
تحلیلهای دقیقتر روی تومورهای مقاوم نشان داد که پروتئینی به نام STAT3 نقش سیستم پشتیبان اضطراری را ایفا میکند. زمانی که مسیرهای اصلی رشد توسط دارو مسدود میشوند، این پروتئین بهشدت فعال میشود و از نابودی تومور جلوگیری میکند. محققان با شناسایی این سازوکار مقاومت، ترکیبی دارویی شامل سه ترکیب آفاتینیب، داراکسونراسیب و یک داروی آزمایشی را برای مهار STAT3 به کار گرفتند.
آزمایش ترکیب سهگانه روی سه مدل مختلف موش، از جمله مدلهای حامل نمونههای انسانی، نتایج خیرهکنندهای به همراه داشت. تومورها در تمامی نمونهها بهطور کامل ناپدید شدند، بهطوری که بافت پانکراس پس از درمان کاملاً سالم به نظر میرسید. پایداری روش درمان نیز قابلتوجه بود؛ تومورها تا ۲۰۰ روز پس از پایان دوره درمان که در مقیاس عمر جوندگان زمان طولانی محسوب میشود، بازنگشتند.
سلامت عمومی جوندگان در طول دوره درمان تحتنظر قرار گرفت و هیچگونه عوارض جانبی حاد یا آسیبزایی دارویی شدیدی در اندامهای حیاتی آنها مشاهده نشد. بااینحال، انتقال این دستاورد به دنیای پزشکی انسانی نیازمند احتیاط است. بدن انسان ممکن است نسبت به برخی از این داروها واکنشهای متفاوتی نشان دهد، به همین دلیل تیم پژوهش در حال بهینهسازی ترکیبات دارویی برای کاهش عوارض جانبی احتمالی در انسان و انطباق درمان با تنوع ژنتیکی بیماران است.
پژوهش در نشریهی PNAS منتشر شده است.
