باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش – ارز ترجیحی واردات کالاهای اساسی حذف و در مقابل، اعتبار ماهانهای بهصورت کالابرگ الکترونیکی به حساب سرپرستان خانوار واریز میشود. این اعتبار صرفاً برای خرید اقلام مشخصی مانند نان، برنج، روغن، گوشت، مرغ، لبنیات و تخممرغ از فروشگاههای طرف قرارداد قابل استفاده است.
در استان لرستان، اجرای آزمایشی طرح حذف ارز ترجیحی از خرمآباد آغاز و بهتدریج به سایر شهرستانها تسری یافته است. مسئولان محلی هدف اصلی را «حفظ قدرت خرید دهکهای پایین و جلوگیری از رانت و قاچاق» عنوان کردهاند.
وضعیت بازار و معیشت در لرستان
مشاهدات میدانی نشان میدهد که در هفتههای نخست اجرای طرح قیمت اسمی برخی کالاها در بازار آزاد افزایش یافته است.
فروشگاههای مجهز به سامانه کالابرگ با افزایش مراجعهکنندگان روبهرو شدهاند.
در مناطق روستایی، دسترسی به فروشگاههای طرف قرارداد هنوز با چالشهایی همراه است.
برخی کسبه از کاهش قدرت مانور در قیمتگذاری و برخی دیگر از افزایش فروش کالاهای مشمول کالابرگ رضایت نسبی دارند.
با حذف ارز ترجیحی برای نهادههای کشاورزی و دامی، هزینههای تولید محصولات کشاورزی و دامپروری افزایش یافته است.
لرستان با اقتصاد غالباً کشاورزی و دامداری، به شدت از افزایش قیمت نهادهها (مثل کود، سم، علوفه) آسیب دید. کاهش حاشیه سود تولیدکنندگان کوچک را تهدید کرد و در برخی موارد توانایی تأمین سرمایه در گردش را کاهش داد.
حذف ارز ترجیحی؛ گامی بهسوی شفافیت و مهار فساد اقتصادی
دکتر امیدی، معاون امور اقتصادی استانداری لرستان در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به ساختار نفتمحور اقتصاد کشور گفت: اقتصاد ایران طی سالهای گذشته همواره با یارانههای گسترده کالایی همراه بوده که همین موضوع، زمینهساز بروز مشکلاتی همچون قاچاق کالا، ایجاد رانت و بروز مفاسد اقتصادی شده است.
وی با بیان اینکه یارانه ۱۲ قلم کالای اساسی در ابتدا قرار بود تنها به جمعیت محدودی اختصاص یابد، افزود: این ظرفیت وجود دارد که این یارانهها به جای گروهی خاص، به تمامی مردم کشور تعلق گیرد تا عدالت اقتصادی به شکل واقعیتری محقق شود.
امیدی با تشریح رویکرد جدید دولت اظهار کرد: تصمیم دولت بر این اساس است که به جای پرداخت یارانه در مراحل اولیه زنجیره تولید و به تولیدکنندگان، این حمایتها مستقیماً به مصرفکنندگان نهایی اختصاص داده شود تا منافع آن بهطور مستقیم به مردم برسد.
معاون امور اقتصادی استانداری لرستان حذف ارز ترجیحی را اقدامی در نهایت به نفع مردم دانست و گفت: با حذف ارز ترجیحی، قیمتها واقعی میشود و این موضوع نقش مؤثری در جلوگیری از فساد اقتصادی و شفافسازی فرآیندهای اقتصادی خواهد داشت.
رشد قیمت کالاها و کاهش قدرت خرید مردم
کسبوکارهای کوچک و خانوادگی در شهرها و روستاها، که معمولاً کمتر از ظرفیت رقابت برای جذب تسهیلات بانکی برخوردار هستند، در برابر افزایش هزینهها و کاهش تقاضای مصرفکننده آسیبپذیرتر شدهاند.
افزایش قیمت نهادهها به افزایش قیمت تمامشده کالاها منجر شه است و در نهایت به افزایش قیمت خوراکیها و کالاهای مصرفی مردم انجامید. پدیدهای که در سبد مصرفی خانوارهای کمدرآمد لرستان اثرگذاری بیشتری دارد.
افزایش قیمت کالاهای اساسی بدون افزایش معادل درآمدها، باعث کاهش قدرت خرید اقشار کمدرآمد شد.
در استان لرستان که طبقه متوسط و پایین درآمدی بالاست، فشار بر خانوارها برای تأمین نیازهای روزمره محسوستر بوده است.
تمرکز صنایع در مرکز کشور و عقبماندگی صنعتی استان لرستان
معاون استاندار لرستان هم چنین با تأکید بر اینکه اجرای این طرح برای استانهای کمبرخوردار مزایای بیشتری به همراه دارد، افزود: استان لرستان به دلیل پایین بودن سرانه درآمد و مشکلات اقتصادی گستردهتر نسبت به میانگین کشوری، میتواند از این طرح بهرهمندی بیشتری داشته باشد.
امیدی با اشاره به تمرکز صنایع بزرگ و پیشرفته در استانهای مرکزی کشور تصریح کرد: در دهههای گذشته، اغلب صنایع مادر و پیشرفته به استانهای مرکزی منتقل شده و همین مسئله باعث شده استانهایی مانند لرستان از توسعه صنعتی کافی برخوردار نباشند.
وی همچنین یکی از مطالبات جدی استانهای محروم را نحوه توزیع مالیات بر ارزش افزوده عنوان کرد و گفت: این مطالبه وجود دارد که مالیات بر ارزش افزوده نیز مشابه درآمدهای نفتی، بهصورت عادلانه توزیع شده و سهم بیشتری به استانهای محرومی مانند لرستان اختصاص یابد.
مطالبات و نظرات لرستانیها از اجرای طرح حذف ارز ترجیحی
خانم احمدی، ۳۸ ساله، خانهدار، ساکن خرمآباد می گوید:«قبل از این، گرونیها خیلی نامحسوس بود، ولی الان حداقل میدونیم برای چی پول میگیریم. کالابرگ کمک میکنه اقلام اصلی خونه قطع نشه، ولی اگه مبلغش زیادتر نشه، آخر ماه باز کم میاریم.»
آقای مرادی، ۵۲ ساله، مغازهدار خرم آبادی میگوید:«از وقتی کالابرگ اومده، فروش اجناس مشخصشده بیشتر شده. مشکل اینه که دستگاهها بعضی وقتها قطع میشن و مشتری کلافه میشه. اگه زیرساخت درست بشه، بد نیست.»
زهرا، ۲۴ ساله، دانشجو از خرم آباد میگوید:«بهنظرم حذف ارز ترجیحی برای اقتصاد شاید لازم باشه، ولی برای جوونها و خانوادههایی که درآمد ثابت ندارن، فشار روانی ایجاد کرده. کالابرگ خوبه، اما انتخابهامون رو محدود میکنه.»
آقای کریمی، ۶۰ ساله، کشاورز، روستای اطراف کوهدشت نیز از کمبودها میگوید:اینجا هنوز فروشگاهی که کالابرگ قبول کنه کمه. باید مسیر طولانی بریم شهر. اگه به فکر روستاها نباشن، این طرح به درد ما نمیخوره.
کاهش شکاف اقتصادی با پرداخت یارانه مستقیم
معاون امور اقتصادی استانداری لرستان ادامه داد: با حذف ارز ترجیحی و پرداخت یارانه مستقیم به مردم، وضعیت معیشتی خانوارهای استان نسبت به استانهای برخوردار بهبود پیدا میکند و این موضوع به کاهش شکاف اقتصادی میان استانها کمک خواهد کرد.
امیدی خاطرنشان کرد: با اجرای طرح حذف ارز ترجیحی، منابع آزادشده مستقیماً در اختیار مردم قرار گرفت و برای حفظ قدرت خرید شهروندان، مبلغ یک میلیون تومان به ازای هر فرد واریز شد.
وی در پایان به برخی چالشهای همزمان با اجرای این طرح اشاره کرد و گفت: از حدود دو ماه گذشته کشور با کمبود روغن مواجه بود که این مسئله همزمان با اجرای طرح حذف ارز ترجیحی رخ داد و در مقطعی موجب بروز مشکلاتی در بازار شد.
ارتقای بهرهوری و حمایت هدفمند، راهکارهای کاهش فشار قیمتها
اگر همراه با حذف ارز ترجیحی، برنامههای بهبود بهرهوری، انتقال فناوری و آموزش کشاورزان و دامداران تقویت شود، میتوان فشار قیمت را تا حدی جبران کرد.
اجرای بستههای حمایتی هدفمند برای قشرهای آسیب پذیر (مثلاً یارانه نقدی یا کمک مستقیم به تولیدکنندگان خرد) میتواند به کاهش آثار منفی اجتماعی کمک کند.
ایجاد و تقویت بازارهای محلی، تعاونیها و شبکههای توزیع کوتاهتر میتواند سود بیشتری برای تولیدکنندگان کوچک ایجاد کند و اثرات حذف ارز ترجیحی را تعدیل نماید.
حذف ارز ترجیحی در لرستان مشکلات و چالشهای عمیقی ایجاد کرده است؛ بهویژه از منظر اقتصادی برای کشاورزان و دامداران کوچک، و از منظر اجتماعی برای خانوارهای کمدرآمد. با این حال، اگر سیاستها همراه با برنامههای حمایتی و بهبود زیرساختها اجرایی شود، میتوان اثرات منفی را کاهش و حتی به فرصتهای توسعهای تبدیل کرد.
