«امروز اشکمان درآمد. یک مسافر قبول میکنم و میخواهم به سمتش حرکت کنم، مسیریاب قطع میشود. مسافر نزدیک است، به سمتش میروم تا پیدایش کنم، سوار میشود، میخواهم به سمت مقصد بروم، باز میزند مسیریاب قطع است. چون من خیلی از مکانها را خودم میشناسم و خیلی جاها را هم خود مسافرها بلدند، کجدار مریز پیش میرویم اما در مجموع جیپیاس اصلا خوب کار نمیکند.»
در حالی که راهنما را برای حرکت به سمت راست روشن کرده، این توضیحها را میدهد. راننده اسنپی که بعد از بازنشستگی، پراید نقرهایاش را راه انداخته و بهگفته خودش «جز روزهایی که زمین یخبندان و هوا سرد است»، هر روز در اسنپ کار میکند.
با سرعت کم حرکت میکند. ماشینها از پشت سرش بوق میزنند اما در سرعت او هیچ تاثیری ندارد: «دیروز بین کار رفتم خانه ناهار خوردم. به همسرم گفتم نمیدانم بروم؟ نروم؟ پرسید چرا؟ گفتم از بس از صبح اعصابم خرد شده است. هی قطع و وصل میشود. من که نمیخواستم اسنپ کار کنم، بهاجبار این کار را انجام میدهم.»
این اولین بار نیست که جیپیاسها مختل میشوند. اوج اختلالها را در زمان جنگ ۱۲ روزه تجربه کردیم. رانندهها در خیابان سرگردان میشدند و درست در مرکز تهران نقشه مسیریاب در بیابان و حتی دریاها نشانشان میداد!
راننده اسنپ حین گفتن از مشکلات کوچک و بزرگی که این روزها با قطعی اینترنت و مختل شدن جیپیاس تجربه کرده، وارد خروجی یادگار امام میشود. از کار کردن در تاکسیهای اینترنتی میگوید:
این ظاهرا کار است، در واقع هیچ سودی ندارد. انقدر ماشین هزینه دارد که از کاری که میکنیم کمتر است. مثلا من یک تصادف کردم، مجبور شدم ۲۵ میلیون تومان هزینه بدهم؛ در حالی که بهطور متوسط ساعتی ۱۰۰ هزار تومان درآمد دارم. اینجا وقت خودم و ماشینم را گذاشتهام.
– یک راننده تاکسی اینترنتی
او میگوید بعضی روزها ممکن است ۲۰۰ هزار تومان کار کند، بعضی روزها هم ممکن است درآمدش به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برسد.
سرعت ماشین در سربالایی کمتر شده و از سمت راست میراند. مسیریاب دقایقیست روی نقشه درست نشانمان میدهد. ادامه میدهد: «من ماهی ۱۵ میلیون تومان کار میکنم و هر کسی بیشتر از این بگوید دروغ است؛ مگر افرادی که ماشین نو دارند و استهلاک آن کم است یا جوان هستند و میتوانند روزی ۱۰-۱۵ ساعت کار کنند.»
وارد خیابان مقصد میشود. میگوید: «سعی میکنم شمال و شرق تهران نروم چون آنجا گاهی EPS است؟ [GPS] کار نمیکند و من آن طرفها را خیلی خوب نمیشناسم. وقتی مقصد شما را قبول کردم، حتی اگر این [به گوشیاش اشاره میکند] کار نمیکرد، میدانستم محله کجاست و میتوانستم بیایم. سعی میکنم مکانهایی که میشناسم بروم.»
اختلالهایی که در مسیریابی از زمان جنگ ۱۲ روزه آغاز شده بود، تا ماهها بعد از آتشبس و بازگشت به وضعیت عادی هم ادامه داشت. در روزهای جنگ و مدتی پس از آن، دلیل ایجاد اختلا برقراری امنیت بود و این که پهپادها و ریزپرندهها از کار بیفتند اما پس از پایان جنگ هم وضعیت چندان بهتر نشد. حالا در روزهایی که اینترنت قطع یا مختل بود باز هم کاربران اختلال مسیریابها را تجربه کردند.
راننده روی نقشه یک شهر دیگر است؛ «سفیر رسید»
روی صفحه مینویسد «راننده رسید» در حالی که روی نقشه راننده از جایش در خیابان آن طرف اتوبان تکان نخورده است. وقتی بالاخره ماشین میرسد، میگوید تعداد سفرها خیلی کم شده و بعضی از رانندهها اصلا کار نمیکنند چون مسیر را بلد نیستند: «من ۵-۶ نفر را میشناسم که دیگر کار نمیکنند.»
من همین یک شغل را بیشتر ندارم. من ماههای قبل تا ۷۰ میلیون تومان داشتم اما این ماه درآمدم ۲۸ میلیون تومان شده است. نتوانستم کرایه خانه بدهم، چک موبایل همسرم را پاس کنم و هزینه مدرسه بچههایم را بدهم. من حداقل در ماه یکی دوبار بچههایم را بیرون میبردم و برای همه اینها برنامه ریخته بودم اما نتوانستم انجام بدهم.
– راننده اسنپ
بعد هم توضیح میدهد که اگر تا پیش از این روزی ۳۰ سفر به پستش میخورده، الان نصف آن تعداد را میتواند قبول کند. دلیلش چیست؟ همان اختلال شدید جیپیاس و عملکرد ضعیف مسیریابها. دلیل اختلال اینبار جنگ و پهپاد نیست؛ مختل کردن عملکرد استارلینک به گفته کارشناسان، فقط با ایجاد اختلال در جیپیاسها ممکن است. با هدف ایجاد همین اختلال است که مسیریابها هم از کار میافتند و رانندهها را در شهر سرگردان میکند.
با قطعی مسیرباب درآمدم کمتر شده چون مجبورم سفرهای کمتری بروم و وقت بیشتری بگذارم
یک راننده دیگر توضیح میدهد که مجبور شده قید مسیریابی آنلاین را بزند و به قول خودش «دستی» مکانیابی میکند: «منتظر میمانم تا یک سفر دور و بر بخورد و از بین آنها ببینم کدام را میتوانم راحتتر بروم. قطعی مسیریاب خیلی تاثیر دارد و شدیدا به مشکل خوردهایم. درآمدم کمتر شده چون مجبورم سفرهای کمتری بروم اما وقت بیشتری هم میگذارم.»
میگوید تا پیش از این روزی ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان درآمد داشته اما الان درآمدش روزی ۲ میلیون تومان شده است. «از ۹ صبح تا ۱۲ شب کار میکنم. خیلی به ضررم شد. نزدیک ۱۰ روز من ۵۰۰-۶۰۰ هزار تومان کار کردم، منی که زیر سه میلیون تومان درآمد نداشتم. تازه شرایط بدتر هم شده است. قبلا بعد از ۳ سفر، بقیه سفرها بدون کمیسیون میشد. تا دیروز این طرح بهطور کامل حذف شده بود.»
بعد از جنگ ۱۲ روزه، حسام آرمندهی، بنیانگذار دیوار هشدار داده بود که اختلال GPS حدود یک میلیارد دلار در سال، به اقتصاد ایران آسیب وارد میکند و علاوهبر آسیبهای لجستیکی، مصرف بنزین را افزایش میدهد. این مشکل فقط هم برای رانندههای تاکسیهای اینترنتی نیست. همه رانندهها از اختلال مسیریابها شاکیاند.
ساعت نزدیک ۱۰ شب است. همسر راننده با او تماس میگیرد و از پشت گوشی شنیده میشود که میپرسد «کی میآیی؟» راننده جواب میدهد: «یک کم دیگر کار کنم برمیگردم.»
بعد از قطع کردن تماس ادامه میدهد: «من در لیگ برتر اسنپ بودم. در این لیگ جوایز نقدی، ۵ گیگ اینترنت و ۴۸۰ هزار تومان کمکهزینه بنزین داری. من دو ماه پشت هم در لیگ بودم و اگر به ماه چهارم میرسید میتوانستم ۴ میلیون تومان اضافه بگیرم. یک وام ۴۰ میلیون تومانی هم داشت که میتوانستم بگیرم اما همه آنها سوخت.»
«ما حدودی آدرسها را بلدیم وگرنه در این شرایط اصلا نمیشود کار کرد»
درخواست سفر تپسی قبول شده اما روی صفحه مینویسد: «۴۸ دقیقه تا رسیدن سفیر…». راننده میگوید سر خیابان است اما مدت زیادی طول میکشد تا برسد. روی نقشه هم وسط باند فرودگاه مهرآباد است و مشخص نیست از کدام سمت خیابان حرکت میکند.
بالاخره میرسد و در حال کلنجار رفتن با مسیریاب میپرسد: «مسیر را بلدید؟» او هم مثل بقیه همکارهایش میگوید در چند وقت اخیر تعداد سفرهایش ۳۰ درصد کمتر شده است چون زمان بیشتری را صرف مسیریابی میکند. «ما حدودی آدرسها را بلدیم وگرنه در این شرایط اصلا نمیشود کار کرد و اگر بخواهی ۱۰۰ درصد وابسته نقشه باشی، نمیتوانی کار کنی.»
میگوید همه چیز گران شده و قیمت سفرها افزایش پیدا نکرده و برای همین درآمدش خیلی کمتر شده است: «قرار بود تپسی سهمیه بنزین به رانندهها بدهد اما هیچ اتفاقی نیوفتاد، با اینکه بنزین گران شد و هزیه ما بالاتر رفت.»
در ترافیک اتوبان حکیم گیر کرده و دنبال راههای بهتری برای رسیدن به مقصد میگردد. میگوید: «اختلال اینترنت آنچنان روی کار ما تاثیر ندارد مگر این که آن را کامل ببندند وگرنه پلتفرمها نیاز به اینترنت پرسرعتی ندارند. اما اختلال مسیریاب افتضاح است.»
در همان دوران جنگ که اوج اختلال مسیریابها بود و حتی تا یک ماه بعد از آن صحبت از مهاجرت از GPS به بیدو هم بود. هرچند همان روزها معاون وزیر ارتباطات میگفت «GPS تحت کنترل وزارت دفاع آمریکاست» پس باید نسخه چینی را جایگزین کرد؛ اما خود وزیر در واکنش به این موضوع گفته بود «از همه ظرفیتهایی که در دنیا وجود دارد استفاده میکنیم و اتکا به یک فناوری مورد نظر ما نیست.»
سروکله زدن راننده با مسیریابها ادامه دارد و صحبت را از سر میگیرد. به نظرش کسی تا مجبور نباشد وارد این کار نمیشود: «من مغازهدار بودم. بهخاطر شرایط مجبور شدیم بعد از ۷-۸ سال مغازه را جمع کنیم و وارد تپسی شدم.»
تپسی بعد از ۳ سفر کمیسیون را برمیداشت اما الان آن را بعد از ۵ سفر برداشته است. در طول ماه تعداد این سفرها ۶۰ تا میشود و کلی هزینه همینها است. بهجای ای نکه به ما کمک کنند، بدتر شده است. حتما درآمدشان کم شده یا اتفاقی افتاده که این کار را کردهاند.
– یک راننده تاکسی اینترنتی
مدام روی گزینه «مسیریابی دوباره» میزند و از دقیق محاسبه نشدن کرایهها به دلیل اختلال نقشه میگوید: «در چند روز گذشته ترافیک زیاد بود اما کرایه آن نصف قیمت امروز میشد. حسابوکتابی هم پشت آن نیست. احساس میکنم نقشه خودشان آپدیت نیست و درست محاسبه نمیکند که قیمت چقدر میشود.»
مثلا میگوید اخیرا در یک سفر از بیمه به فرشته رفته، زمان سفر اول ۵۰ دقیقه نشان داده شده اما ۹۰ دقیقه طول کشیده تا به مقصد رسیده است: «این ۴۰ دقیقه اختلاف واقعا قابل توجه است. نهایتا باید ۱۰ دقیقه اختلاف باشد نه این همه. من مطابق زمانی که میگوید برنامهریزی میکنم.»
ادامه میدهد: «یکبار مسافر ۳۰۰ متری من بود و یک دقیقه با هم فاصله داشتیم. ناگهان برای آن فرد فاصله را ۲۵ کیلومتر نشان داد و اعلام کرد سفیر ۳۰ دقیقه فاصله دارد. مسافر سفرش را لغو کرد اما خطا از نقشه بود. کلی سفر هر روز اینطوری لغو میشود.»
کی راه خانه را پیدا میکنیم؟
حالا بیش از ۷ ماه از جنگ ۱۲ روزه و بیش از ۲۰ روز از قطعی و اختلال اینترنت کشور میگذرد. در این مدت هنوز از هیچ ظرفیت بینالمللی دیگری برای رفع مشکل مسیریابی استفاده نشده و چالشهای جیپیاس همچنان ادامه دارد. تنها تدبیری که برای زمان اختلال اندیشیده شده اضافه کردن قابلیت تنظیم دستی مبدأ و مقصد توسط سرویسهای بومی بوده است تا مسیرها را بهصورت مرحله به مرحله به اطلاع راننده و پیاده برسانند.
مسیریابهای داخلی با این که در بعضی موارد بهتر از مسیریابهای خارجی کار میکنند، همچنان به دلیل وابستگی به سیستم GPS کارآمد نیستند و در محلههایی که GPS اختلال دارد، آنها هم کاری از دستشان برنمیآید.
وزیر ارتباطات بارها از زمان جنگ وعده داده است که پیگیر حل شدن مشکل GPSهاست اما حالا با اختلال مجدد جیپیاسها در سه هفته اخیر به نظر میرسد این وعده هم مثل وعده رفع فیلتر شبکههای اجتماعی، فعالسازی eSIM و… راهی به جایی نخواهد برد و در عصر ارتباطات باید به زندگی با نقشههای ثابت و مسیریابیِ پرسانپرسان عادت کنیم.
